Tsmk A. 3594: Sûrnâme-i Vehbî’nin Az Bilinen Resimli Nüshasının Kodikolojik Analizi ve Üslup Özellikleri

Özet

Bu yazıda Sûrnâme-i Vehbî’nin resimli nüshalarından biri olan TSMK A. 3594 katalog numaralı sûrnâme (şenlik kitabı) kopyası ele alınacaktır. 1720 yılında Sultan III. Ahmed’in (1703-1730) dört şehzadesinin sünnet edilmesi vesilesi ile İstanbul Okmeydanı ve Haliç’te üç hafta süren bir şenlik düzenlenmiş ve şenliğin resmi hikayesini aktarma görevi dönemin önemli devlet adamlarından olan Seyyid Vehbî Efendi’ye (ö. 1736) verilmiştir. Şenlik biter bitmez ise bir yandan Vehbî Efendi notlarını düzenlerken, diğer yandan sûrnâme metni sarayın hamiliğinde resimlenmeye başlamıştır. Şenlik ile eşzamanlı olarak planlanan bu şenlik kitabının iki adet resimli nüshası olduğu Osmanlı sanat tarihi literatüründe bilinmekle birlikte, eser üzerine yapılan çalışmalar sadece nakkaş Levnî tarafından resimlenmiş olan TSMK. A. 3593 katalog numaralı sûrnâme kopyasını esas almıştır. Sultan III. Ahmed için yapıldığı anlaşılan Levnî kopyasının resimleri detaylıca incelenmiş ve pek çok çalışmada yayınlanmıştır. Buna karşın Musavvir İbrahim isimli, on sekizinci yüzyılın ilk yarısında sarayda çalışmış olan bir nakkaş tarafından resimlenmiş olan TSMK. A. 3594 numaralı diğer sûrnâme kopyası yakın zamanda kadar detaylı bir incelemeye tabi tutulmamıştır. Ancak yazma ve resimleri takip ettikleri metin ile ve diğer resimli sûrnâme kopyası ile karşılaştırmalı olarak incelendiğinde on sekizinci yüzyıl resimli kitap üretimi ve yazmanın nakkaşının sanatsal üslubu hakkında önemli bilgiler ortaya çıkmaktadır. Bu yazıda sırasıyla TSMK. A. 3594 numaralı sûrnâme kopyasının hazırlanma süreci ve kodikolojik unsurları anlatılacak ardından Musavvir İbrahim’in resimlerin üslup özellikleri ve sûrnâme resimlerinde kullandığı kompozisyon şemasının özellikleri ele alınacaktır.

Bu makale Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı tarafından 21 Kasım 2024 tarihinde İstanbul’da gerçekleştirilen “Osmanlı Kitap Sanatları ve Musavver El Yazmaları: Yeni Örnekler Sempozyumu”nda sunulan bildirinin genişletilmiş halidir.

Çalışmanın hazırlanma sürecinde yapay zeka tabanlı herhangi bir araç veya uygulama kullanılmamıştır. Çalışmanın tüm içeriği, tarafımca bilimsel araştırma yöntemleri ve akademik etik ilkelere uygun şekilde üretilmiştir.

Bu çalışma, etik kurul izni gerektirmeyen nitelikte olup kullanılan veriler literatürtaraması/ yayınlanmış kaynaklar üzerinden elde edilmiştir. Çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur.

arisdergisi@akmb.gov.tr

Bu makale Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisans (CC BY-NC) ile lisanslanmıştır.

Dergi TR Dizin, ERIH PLUS, J-GATE INDEXING’de taranmaktadır.

Çıkar çatışması beyan edilmemiştir.